Stroje ludowe – strój kurpiowski z Puszczy Zielonej

Kurpie z okolic Baranowa w strojach odświętnych, Ziemia, 1914 r., fot. F. Malinowski/ www.strojeludowe.net

Mianem Kurpiów określa się ludność, zamieszkującą Puszczę nazywaną obecnie Zieloną, Myszyniecką lub Kurpiowską. Określenie „Kurpie” ma charakter przezwiskowy – wywodzi się od nazwy łapci (kurpi), plecionych z łyka. Sami mieszkańcy tego regionu nazywali siebie Puszczakami, Puszczanami lub Puszczykami.

Ziemie te były własnością książąt mazowieckich, a później królów polskich. Do XVI w., poza niewielkimi enklawami, stanowiły pustki osadnicze. Ich eksploatacja odbywała się dorywczo, poprzez wyspecjalizowane grupy zawodowe: bartników, myśliwych, smolarzy, rybaków, rudników, mieszkających we wsiach i miastach okalających kompleksy leśne. Dopiero potem powstały stałe osady. Cała Puszcza Zielona była zasiedlana stopniowo, a w zajęciach jej mieszkańców coraz większą rolę zaczęło odgrywać rolnictwo.

Wieśniaczki z Myszyńca (w czółkach), pocztówka, Nakładem Stanisława Winiarskiego w Warszawie, 1903 r./ www.strojeludowe.net

Niezbyt urodzajna ziemia i mało sprzyjające warunki gospodarcze miały ogromny wpływ na kondycję ekonomiczną ludności. Odzież szyto prawie wyłącznie z surowców naturalnych: lnu, konopi, owczej wełny. Dopiero w pierwszych latach XX w., na pewne elementy tego ubioru zaczęto przeznaczać tkaniny fabryczne.

Typowym tylko dla tego regionu nakryciem głowy dziewcząt były czółka. Kobiety zamężne używały chustek. Kurpianki nosiły koszule z lnianych tkanin samodziałowych, a na nie gorsety lub kaftany oraz spódnice, osłonięte w przedniej części zapaskami. Spódnice były szerokie i sięgały prawie do kostek, zakładano na nie zapaski z pasiastych tkanin samodziałowych lub białego płótna (te ostatnie zdobiły wstawki z koronki szydełkowej lub kolorowe hafty). Podobnie jak w innych regionach Polski centralnej noszono tu zapaski naramienne i duże chusty, pełniące rolę odzieży wierzchniej. Tradycyjne obuwie to plecione z łyka łapcie (kurpie)chodaki, identyczne jak te noszone przez mężczyzn. Kurpianki używały też obuwia szytego z sukna i innych tkanin. Najbardziej ceniły sobie sznurowane buty skórzane, na niewielkim obcasie. Uzupełnienie stroju stanowiła biżuteria z lokalnego bursztynu kopalnego.

Kurp w łapciach (kurpiach), Baranowo, według fot. z 1890 r. rys. B. Nowakowski, Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży/ www.strojeludowe.net

W ubiorze Kurpia dominowała barwa brązowa, a na jego wykonanie przeznaczano przede wszystkim tkaniny samodziałowe oraz surowce, których dostarczały puszcza i gospodarstwo. Najpowszechniej mężczyźni nosili kapelusze wojłokowe i czapki rogatywki, chociaż używali także kapeluszy plecionych z korzeni sosnowych, maciejówek i czapek futrzanych. Koszule z lnianego płótna samodziałowego, noszono wpuszczane w spodnie – najczęściej także lniane, zimą sukienne. Na koszule zakładano kaftany i sukmany. Stopy, po owinięciu onucą, obuwano w łapcie, zwane też kurpiami, chodaki lub, będące świadectwem zamożności, buty z cholewami. Uzupełnieniem stroju były laski, fajki, krzesiwo, tabakierki i torby.

Elżbieta Piskorz-Branekova

Artykuł jest częścią tekstu pochodzącego z internetowego albumu strojeludowe.net, gdzie znajduje się rozszerzony opis oraz fotografie stroju kurpiowskiego z Puszczy Zielonej, jak również opisy 27 innych tradycyjnych strojów pochodzących z różnych części Polski.

Internetowy album strojeludowe.net powstał dzięki dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy, Urzędu m.st. Warszawa oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego. Projekt realizowany przez Stowarzyszenie „Pracownia Etnograficzna” im. Witolda Dynowskiego.